V. Wil

Wil is misschien wel het meest ongrijpbare aspect van charisma. Een voorbeeld van iemand met enorm charisma is ontegenzeglijk Mandela. Wat hij teweeg heeft gebracht in Zuid Afrika is ongeëvenaard. Ondanks de geweldige tegenwerking die hij ondervond heeft hij zijn plan (een vrij Zuid Afrika) kunnen verwerkelijken. Zeker in de lange periode dat hij gevangen zat waren er weinig tekenen dat zijn plan in de toekomst zou gaan slagen.

Er was lange tijd niets waar hij de hoop op een goede afloop uit zou kunnen putten. Toch was hij zo vastbesloten en gecommitteerd aan zijn doel dat hij de moed niet opgaf. Hij had een fenomenaal krachtige wil.
Dat een krachtige wil niets te maken heeft met geweld heeft hij ook laten zien. Tijdens zijn gevangenschap was zijn krachtigste wapen geduld. Hij koos, toen hij eenmaal vrij was, voor verzoening en de dialoog in plaats van wraak en overheersing. Vanuit een visie hoe de samenleving er uiteindelijk uit zou moeten zien koos hij voor vriendelijke vasthoudendheid. Het is deze houding waarvan wij (ook!) als horsemen kunnen leren.

Vaak moeten we geduld hebben voordat het paard gaat doen wat we voor ogen hebben. Met geweld zouden we het misschien kunnen afdwingen maar dit gaat ten koste van de relatie. Hier moeten we wachten, ons niet van ons stuk laten brengen, kansen benutten en ondanks mogelijk verzet of pogingen van het paard onder ons gezag uit te komen doorgaan in onze vriendelijke maar vasthoudende communicatie.

Wanneer ik met een voor mij nieuw paard werk ben ik altijd erg blij als hij nog niet over een op de grond uitgespreid zeil durft te lopen. De oefening is wat mij betreft niet zozeer een onderdeel van schriktraining als wel van het vergroten van het vertrouwen en de communicatie tussen mij en het paard. Of hij er overheen gaat lopen is op dat moment niet belangrijk al is dit wel het fysieke doel van de oefening. Het gaat er om dat hem duidelijk wordt dat ik hem help zijn angst te verkleinen. Dat hij steeds even buiten zijn comfortzone gaat omdat ik hem dat vraag. Telkens brengt hij zelf zijn stress level naar beneden. Zo wordt hij steeds moediger.

Het paard krijgt de ruimte om zijn angst in zijn eigen tempo te overwinnen. Dat betekent dat ik veel moet wachten. Als hij bezig is het zeil te onderzoeken is het mijn taak hem daar de gelegenheid voor te geven. Alleen wanneer hij zich laat afleiden of door een andere reden niet meer met het proces bezig is kan ik hem vragen zich weer te concentreren op het zeil. Het is contraproductief om hem te gaan pushen (“Toe, je kan het best!”). Hij gaat dan misschien wel over het zeil maar zijn zelfvertrouwen en het vertrouwen in jou als leider zijn niet groter geworden.

In die momenten van wachten lijkt er soms geen voortgang in te zitten. Je krijgt de neiging om iets te gaan doen! Daar komt je wil om de hoek kijken. Je vriendelijke vasthoudendheid. Je moet jezelf beheersen zonder je plan op te geven of bij te stellen. Je doet alleen maar wat echt nodig is en wat leidt naar je uiteindelijke doel: een paard dat moediger is, graag met je samenwerkt en wat ontspannen is. Je plaatst je paard in een situatie en je laat het hem zoveel mogelijk zelf doen, op zijn manier. Vooral met jonge paarden werkt dat fantastisch: ze trainen zichzelf!

Met de ervaring komt de wetenschap dat die strategie succesvol is. Daaruit kun je veel kracht putten. Je weet gewoon dat het werkt! Daarmee laat je allerlei overbodige communicatie weg en dat merkt je paard. Hij gaat begrijpen wat je wilt, wat de grenzen zijn waartussen hij zich kan bewegen, dat je rekening houdt met zijn beleving van de situatie. Daarmee gaat hij sneller doen wat je wilt. Je training wordt effectiever terwijl je minder doet.

Concentratie, innerlijke rust, visualisatie, energie en wil. Het zijn een aantal aspecten die zorgen voor charisma in contact met paarden. Zeker is dat wanneer je je meer concentreert op HOE je de oefeningen doet dan op de oefeningen zelf, dat de communicatie met je paard veel effectiever wordt. Als je werkt vanuit ‘stille kracht’, komt het karakter van je paard beter tot zijn recht. Je dringt je training niet op maar je ontwikkelt samen naar een verbeterde versie van je paard. En van jezelf!

IV. Energie

Onze Nederlandse volksaard die wordt uitgedrukt in de spreuk: Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg! komt ons horsemanship niet ten goede. In hun communicatie zijn Nederlanders doorgaans betrekkelijk tam. Nee, dan de Italianen! Die kunnen heftig zijn in hun emoties. Ze praten met veel gebaren, vaak harder dan wij, expressiever. Ik weet, het is een cliché.

Maar er zit wel wat waars in anders was het geen cliché. Als je onze gebruikelijke manier van communiceren op een schaal zou zetten samen met die van de doorsnee Italiaan dan komt de laatste hoger te staan.
Je zou een schaal kunnen maken die reikt van heel subtiel tot zeer expressief. Met subtiel bedoel ik: een opgetrokken wenkbrauw, een knipoogje. Aan de andere kant van de schaal gebeurt er iets raars. Uitgesproken expressieve communicatie draagt bijna altijd een waardeoordeel in zich: we zijn boos, kwaad, agressief (slecht!) of blij, dolgelukkig, verrukt (goed!). Expressief-zijn roept per definitie een oordeel op. Vooral in onze cultuur. Omdat we in het dagelijks leven af kunnen met een soort middengebied aan expressie doen we in onze communicatie met paarden doorgaans hetzelfde. Op een schaal van 1 tot 10 zitten we geregeld tussen de 4 en de 6.

Het gebied boven de 6 bereiken we nog weleens maar dan vaak met een daarbij gepaard gaande (negatieve) emotie: we worden boos of gefrustreerd. Bijvoorbeeld doordat een paard ‘iets niet wil’. We reageren door agressief te communiceren met wat er maar voorhanden is: stem, touw, teugels, zweep. Misschien krijgen we wel de reactie die we willen maar zeker niet van een ontspannen paard. Expressief-zijn in de communicatie met een paard is soms wel nodig maar dan niet vanuit een negatieve emotie. Hier kunnen we leren van paarden zelf. Onderling kunnen ze behoorlijk ferm zijn, zelfs agressief maar die emotie blijft nooit lang hangen. Wij moeten leren assertief te zijn zonder agressief te worden. Want agressie van een mens naar een paard schaadt het wederzijds vertrouwen veel meer dan agressie tussen paarden onderling.

Ook de andere kant van de schaal zouden we veel meer moeten exploreren. Paarden kunnen onderling zo subtiel communiceren. Daar kunnen wij een voorbeeld aan nemen. Ze lezen intentie (van ons of van andere paarden) veel beter dan we ons kunnen voorstellen. Vooral bij groene paarden kun je als je goed observeert die gevoeligheid opmerken. Jammer genoeg gaan we hier vaak aan voorbij en wennen we onze paarden aan een soort gemiddelde communicatie. Als we musici waren zouden we altijd maar mezzo forte (half luid) spelen en nooit meer pianissimo (zeer zacht).
Probeer eens uit hoe subtiel je kunt zijn naar je paard. Ook al krijg je niet meteen de gewenste reactie, kijk eens waar hij op reageert. Heeft hij je in de gaten als jij ‘pianissimo’ speelt? Als hij niet reageert word dan wat sterker (piano, zacht) en bouw net zo lang op tot hij reageert met een antwoord in de goede richting. Herhaal dan weer pianissimo en kijk of hij wat geleerd heeft. Gebruik je concentratie en visualisatie! Hoe meer je die inzet hoe subtieler je hulpen kunnen zijn.

Aan de andere kant, oefen jezelf om echt expressief te zijn zonder dat er negatieve emoties bij komen. Zet die kant van de schaal bij een paard alleen in als het echt nodig is. Regine en ik hebben ooit op een ranch in Amerika een oefening gedaan die veel indruk op me gemaakt heeft: leg een plastic ton (zo’n 120 l.) plat voor je. Neem een horseman’s stick en sla met alle kracht die je hebt een keer op de ton. Laat de stick vallen en omhels direct je vriend of vriendin die naast je staat. Alle energie zou meteen verdwenen moeten zijn. Maar heel weinig deelnemers waren in staat direct hun emotie te laten wegvloeien. Meestal deinsde degene die omhelst werd terug: er zat nog teveel energie van de klap in de omhelzing.

Je zult merken dat als je je palet van communicatie vergroot je paard veel meer op je gaat letten. Je ontdekt met hoe weinig je vaak al toe kan. Je kunt werkelijke lichtheid bereiken. Je gaat ook meer opmerken van je paard. Het wederzijds begrip wordt groter. Naarmate je meer ervaring krijgt kun je steeds minder doen. Althans, de hulpen en signalen die je gebruikt worden kleiner maar de energie waarmee je communiceert wordt intenser. Dat is het werkelijke geheim van de charismatische horseman. Je paard vertelt je wel hoe ver je bent met het ontrafelen van dat geheim. Een paard voelt onmiddellijk wie jij bent als horseman en spiegelt instinctief jouw niveau van leiderschap. Confronterend hoor!

III. Visualiseren

Ons leven wordt steeds meer visueel. We kijken naar ons computerscherm, naar de tv, films. Daarmee wordt ons vermogen ons dingen voor te stellen niet geprikkeld. Boeken, hoorspelen en verhalen die verteld worden doen dat wel. In sommige beroepen is visualiseren heel belangrijk. Ontwerpers, architecten maar ook politieke leiders en ondernemers zijn in hun hoofd bezig met dingen die er nog niet in werkelijkheid zijn. Tot op zekere hoogte doen we dat allemaal. In de (top)sport wordt visualisatie ingezet om tot grote prestaties te komen. Epke Zonderland oefent zijn fenomenale rekstokoefening ook buiten de gymzaal, alleen in zijn hoofd.

Visualiseren is een krachtig middel om datgene te veroorzaken dat je wilt dat er gebeurt. In ons boek “Partners voor het leven” beschreven we al hoe belangrijk het is een plan te hebben voor je paard. Alleen dat al vergt behoorlijk wat zelfdiscipline. Hoe welomschreven zit hetgeen je van je paard vraagt in je hoofd? Ben je je er bijvoorbeeld van bewust hoeveel vragen je tegelijkertijd stelt? (gang, tempo, houding, richting etc.)
Als je een plan in je hoofd hebt communiceer je dat aan je paard via lichaamstaal. Stel je eens voor dat niet jij in de bak staat maar een robot die grondwerk doet met je paard. Echt een goed geprogrammeerde machine die precies op een mens lijkt en de bewegingen die bij grondwerk horen perfect uitvoert. Misschien dat een paard daar in het begin op zal reageren maar algauw zal hij zich er niets meer van aantrekken. Er ontbreekt iets: intentie.

Wat is dat, intentie? Misschien kun je dat het best omschrijven als de wil om te laten gebeuren wat je je hebt voorgesteld. Met het vertrouwen en de zekerheid dat dat ook daadwerkelijk gaat gebeuren. Maar zonder dwang. Gevoelsmatig heeft intentie het karakter van een STERKE UITNODIGING. Zoals je je hand uitsteekt naar iemand die je graag de hand wilt drukken. Een goede vriend, iemand die je respecteert. Je verwelkomt hem of haar met een welgemeende handdruk. Geen moment komt het bij je op dat jouw uitgestoken hand geweigerd zou kunnen worden.

Laten we nog even bij die handdruk blijven. De visualisatie van het antwoord op jouw uitgestoken hand gaat niet rationeel. Je hand reikt spontaan naar de ander en je weet wat voor antwoord je verwacht zonder dat je daar echt plaatjes van in je hoofd hebt. Het is een gevoel. Maar zoals je je een geluid kunt voorstellen (een liedje in je hoofd of iemands stem) kun je ook een gevoel visualiseren. Denk maar eens aan hoe het voelt als je hand gelikt wordt door een kat.

Zo’n gevoel oproepen gaat natuurlijk het makkelijkst als je dat ook werkelijk hebt ervaren. Acteurs trainen zich tijdens hun opleiding in het kunnen oproepen van gevoelens en emoties om ze later in een rol te kunnen gebruiken. Dat wordt sense-memory genoemd. Daarbij putten ze uit hun eigen ervaringen. Zo is het goed om ook eens met een volleerd paard te werken. Hoe voelt nou een piaffe of passage? Als je dat gevoeld hebt en je kunt dat terug halen als je bezig bent met een groener paard kun je hem dat makkelijker leren.

Wanneer je je plan met je paard klaar hebt, stel je dan ook voor hoe het moet voelen (visualiseren dus). Is dat heel ontspannen of met veel energie? Hoe is zijn houding, trots, dansend of juist laag en relaxt? Wat is het ritme? Teruggehouden of uitgestrekt? Het geeft allemaal een verschillend gevoel.

Als je deze manier van visualisatie toepast bij je paard zul je merken dat je anders gaat rijden en ook op een andere manier staat en loopt tijdens het grondwerk. Je gaat in jouw lijf hetzelfde doen als wat je van je paard vraagt. Je krijgt dezelfde tonus, je buigt je lichaam zoals je wilt dat je paard zich buigt, je hebt het ritme in je lijf dat je van hem wilt (zoals een dirigent voor een orkest). Je loopt met dezelfde trotsheid naast je paard als hij heeft. En hij voelt dat. Reageert daarop. Zowel rijden als grondwerk gaat voelen als een dans van twee partners. Probeer het maar eens uit!

II. Innerlijke rust

Behalve de mate van aandacht is ook de kwaliteit ervan belangrijk. Alleen maar objectief naar je paard kijken is niet genoeg. Veel aandacht gaat dan namelijk naar je innerlijke (analyserende) dialoog. Bovendien zou zo’n priemende blik je paard kunnen afschrikken. Je zou in een staat moeten komen waarbij je zowel gefocust bent als open staat voor allerlei gewaarwordingen. Alleen dan kun je je intuïtie laten werken. Die vertelt je hoe je per moment moet reageren en wat je timing moet zijn. Ook dat is een onderdeel van oosterse vechtkunst (zie artikel 1: concentratie).

Je hebt daarvoor een grote innerlijke rust nodig. In een stresssituatie kenmerkt de leider zich onder meer door zijn/haar koelbloedigheid en de rust die hij uitstraalt. Hij of zij is ‘het oog in de storm’. Hoewel je adequaat en soms met veel energie moet reageren op wat er gebeurt in contact met je paard, ben je het meest effectief als je dat vanuit een basis van innerlijke kalmte doet. Je handelt dan niet reflexmatig maar je geeft een passende respons. Vanuit innerlijke rust kunnen intuïtie en ratio samenkomen. Anders gezegd: wat je VOELT dat je moet doen en wat je DENKT dat je moet doen worden steeds meer hetzelfde.

Je kunt ook zonder paard veel doen aan je innerlijke rust: yoga, meditatie, mindfulness, er zijn vele cursussen op dit gebied. Ook kun je jezelf eens wat meer observeren tijdens je dagelijks leven. Ben je iemand die veel praat? Is dat omdat je echt een boodschap hebt of is het vele praten misschien een beetje dwangmatig? Kun je stil zijn in gezelschap? Kun je echt stil als je alleen bent? Of heb je de neiging om de radio, tv of muziek aan te zetten? Zoek de stilte op zodat je vanbinnen rustiger wordt. Niet achter de computer of zelfs met een boek maar bijvoorbeeld tijdens een wandeling in de natuur. Het is bijzonder krachtig om in gezelschap een tijdlang zwijgend te wandelen. Onderdeel overigens van veel duurbetaalde leiderschapscursussen. Heel simpel maar zeer effectief!

In contact met je paard kun je je innerlijke rust bereiken door in eerste instantie minder tegen je paard te praten. We zijn vaak veel te verbaal. Natuurlijk kun je je stem af en toe laten horen als beloning maar niet voortdurend als communicatiemiddel. Gebruik je lichaamstaal. Door af en toe bewust te ademen kun je jezelf rustiger maken. Als je paard hoorbaar uitblaast is dat een teken van ontspanning. Doe dan hetzelfde en adem bewust uit.

Iets anders wat goed helpt is het kijken met ‘zachte ogen’. Sally Swift, grondlegster van Centered Riding, heeft het daarover. Dit is het tegenovergestelde van een gefocuste blik of ‘harde ogen’. Zachte ogen kun je maken door de spieren rond je ogen te ontspannen. Het punt waar je naar toe kijkt niet zo belangrijk. Je probeert de wereld meer in zijn geheel waar te nemen. Als je dat bewust doet word je rustiger vanbinnen en vergroot je waarneming zich.

‘Zachte ogen’ heb je niet alleen nodig als je rijdt maar ook als je grondwerk met je paard doet. Richt, tijdens het longeren, je (zachte) ogen op de plaats waar de singel zou zitten en neem van daaruit het hele paard waar. Zie hoe zijn hoofd stelling heeft. Is zijn hals hoog of laag, treedt het binnenachterbeen onder, deint zijn rug ontspannen? Voel tegelijkertijd of je contact hebt op je lijn. Hoe is zijn energie, hoog of laag? Loopt hij in balans? Er zijn eigenlijk zoveel dingen waar je op moet letten. Daar kun je niet allemaal afzonderlijk op gericht zijn. Laat het geheel bij je binnenkomen.

Wanneer je werkt aan je innerlijke rust zul je merken dat je meer waarneemt van het gedrag van je paard en daar dan beter op in kunt spelen. Je gaat je steeds zekerder voelen als je met je paard werkt. Je vraagt je minder af of je het wel goed doet. Je krijgt het charisma van een leider.

I. Concentratie

Concentratie is volledige AANDACHT hebben voor je paard OP DAT MOMENT. Uitsluitend gericht zijn op dat wat jullie samen aan het doen zijn. Vaak is onze aandacht nogal diffuus. Het is geen sterke bundel die alleen schijnt op wat er gaande is tussen jou en je paard. Vaak zijn we er niet 100% met ons hoofd bij. We zijn ook nog bezig met allerlei andere dingen: met wat er verder in en om de paardenbak gebeurt, afleiders als honden, kinderen, bekenden. We hebben gedachten over of we ‘het wel goed doen’ etc. etc.

Zorg dat je voordat je met je paard aan de slag gaat al het andere achter je laat. Neem, voor je in het zicht van je paard komt, een moment om bewust af te schakelen van waarmee je bezig was. Maak in je hoofd ruimte voor je paard. Doe je telefoon uit. Zet eventueel een wekker zodat je de tijd niet in de gaten hoeft te houden. Welke stemming neem je mee als je je paard begroet? Misschien moet eerst even zorgen dat je een negatieve stemming van je afschudt. Neem even de tijd om aan te voelen hoe hij zich vandaag voelt. Pas als je het gevoel hebt samen te zijn neem je hem mee naar de bak.

Daar is het de kunst je aandacht te focussen zonder narrow minded te worden. Het is een bijna meditatieve aandacht. Deze soort concentratie vind je ook bij oosterse vechtsporten. En in het bijzonder bij Aikido. In die vechtkunst gaat het er niet om de tegenstander er onder te krijgen maar door in te spelen op zijn handelingen zijn energie om te buigen in jouw voordeel. Dat lijkt veel op horsemanship: telkens weer reageren op wat je paard doet. Al is dat soms NIET reageren.

Elk moment gebeurt er iets bij je paard dus hoewel je een plan hebt moet je in staat zijn dat elk moment weer aan te passen aan de reacties die je paard geeft. Hoe meer ervaring je hebt, hoe beter je je paard kunt lezen. En je ziet dus meer gebeuren. Daardoor wordt het steeds interessanter. Dat maakt het concentreren steeds makkelijker.

Om te voorkomen dat je aandacht dwingend is kun je je regelmatig bewust ontspannen. Ben je klaar met een oefening, haal dan even diep adem, blaas uit en ontspan je spieren. Veel spanning gaat zitten in je schouders, armen en in je gezicht. Is je kaak ontspannen? Als je paard kauwt en likt, controleer dan bij jezelf ook even of je kaak ontspannen is.

Je zult merken dat, als je je zo concentreert, de sessies met je paard veel meer kwaliteit krijgen. Ze worden vaak ook korter, meer to-the-point. Je bereikt meer in minder tijd en je paard vindt het leuker.

Charisma in contact met paarden

Toen ik laatst thuis kwam na een sessie met een leerling vond ik een interessant berichtje van haar in mijn mailbox. Ze schreef onder meer het volgende: “Vandaag heeft me weer aan het denken gezet. De energie de je uitstraalt, hoe doe je dat, hoe manage je dat, hoe zet je deze in? Fascinerend…”

Wat was het geval: ik geef haar wekelijks les in grondwerk en rijden. Daarbij neem ik af en toe haar paard over om iets voor te doen. De houding van het paard verandert onmiddellijk op het moment dat ik de lijn overneem. Meestal van lauw en onwillig naar energiek en alert. Ik doe daar niets speciaals voor. Hoe kan dat? Het lijkt een soort magie en – dat heb ik wel vaker gemerkt – veroorzaakt een soort onbedoelde frustratie bij mijn leerlingen. Vooral als ze – zoals bij deze dame het geval is – al behoorlijk gevorderd zijn waardoor ze de verandering überhaupt opmerken. Het zijn precies de frustratie en het onbegrip die ik had toen ik nog minder ervaren was. Dus, komt de magie (en we noemen dat maar charisma in contact met paarden) vanzelf?
Wat ik ervaar op het moment dat ik een paard ‘in handen’ krijg is dat er al gauw een directe connectie is. Er is wederzijds begrip tussen hem en mij. Hij lijkt te weten wat hij van me kan verwachten en is daar alert op en ik voel aan wat hij nodig heeft. Als ik wat van hem vraag krijg ik van hem het antwoord dat ik verwacht. Ook als ik iets nieuws introduceer duurt het niet lang voordat het paard begrijpt wat ik bedoel en voert dat uit. Ik hoef maar weinig te doen om te krijgen wat ik wil. Soms zijn de signalen die ik geef bijna niet zichtbaar en mijn leerlingen staan verbluft te kijken naar wat hun paard eigenlijk allemaal kan!
Ik schrijf dit niet om mezelf nou eens flink op de borst te kloppen. Het is wat er gebeurt en wat het resultaat is van het werken met vele paarden. Ik heb daar jaren over gedaan en daarbij behoorlijk wat fouten gemaakt. Ik heb me er maar bij neergelegd dat ik blijkbaar veel fouten moet maken om te ontdekken wat het juiste is! Gelukkig zijn paarden vergevingsgezind.
Er zijn een paar dingen die belangrijk zijn bij het verwerven van deze vaardigheid. Natuurlijk moet je je verdiepen in wat paarden beweegt, hoe ze denken, wat belangrijk voor ze is etc. We hebben daar uitgebreid over geschreven in ons boek: “Partners voor het leven”. In dit boek kun je ook lezen hoe belangrijk het is om een duidelijk plan te hebben met je paard, consequent te zijn in je communiceren en dat je moet inspelen op zijn behoeftes. Maar er komt iets bij dat minder makkelijk te beschrijven is.

Paard een helm op bij het trailerladen?

paard met helmIk kan er niks aan doen maar ik vind het een potsierlijk gezicht! Net als het feit dat sommige paardentrainers zelf een helm opdoen als ze gaan trailerladen… Wat verwachten ze? Wat is het scenario waarbij je achteraf zucht: “Gelukkig, ik had een helm op!”?

Voor het paard is het nog wat anders. Het gebeurt inderdaad dat een paard bij het achterwaarts naar buitenstormen zijn hoofd omhoog doet en bij de uitgang het dak raakt. Maar wat leer je een paard als hij geen hinder ondervindt bij het stoten tegen het dak? Juist, dat het niet erg is…

Ik geef er de voorkeur aan te voorkomen dat hij het dak raakt. Want wat gebeurt er? Meestal is het zo dat het paard in de trailer spanning opbouwt en daardoor achteruit stormt. Wij willen dat hij in de trailer blijft en houden zijn leidtouw vast. Daardoor gaat zijn hoofd omhoog (’tegengestelde reflex’) en stoot hij zich aan het dak. Onze reflex daar weer op is alsnog het touw te laten vieren. Dit is precies het tegenovergestelde van wat zouden moeten doen.

Natuurlijk willen we het paard op de trailer hebben. De strategie van de negatieve bekrachtiging kan daarvoor prima werken. Dit betekent dat je het buiten de trailer oncomfortabel maakt voor het paard. In de trailer (of in het begin op de klep) krijgt hij rust.

Een gewoonte (hoofd omhoog doen bij het achteruit gaan) is moeilijk af te leren alleen door hem te beletten. Makkelijker is er een andere gewoonte voor in de plaats te zetten. Heel simpel: achteruit gaan met het hoofd laag. Begin hiermee vanaf een plek waar het paard zich op zijn gemak voelt. Dus met twee voeten op de klep of zelfs nog daarvoor. Zo ga je steeds een stukje verder: Twee voeten op de klep – hoofd omlaag – achteruit; viervoeten op de klep – hoofd omlaag – achteruit, etc. Doet je paard zijn hoofd niet omlaag? Oefen dat dan los van de trailer.

Mocht je paard toch uit de trailer stormen en in zijn oude gewoonte terugvallen, laat hem dan gaan tot hij met zijn hoofd voorbij de uitgang is en knijp dan (geleidelijk) in het touw. Hou de spanning erop tot je paard iets toegeeft en laat dan direct los. Doet een beroep op je timing! Dan begin je weer rustig opnieuw. Zo leer je hem dat het in de trailer fijner is dan daarbuiten zonder dat er paniek ontstaat.

Dit artikel is deel van een serie over trailerladen.

Hekken bij het trailerladen?

Een tijdje geleden had ik een ‘trailerlaadklus’ in het oosten van het land. Het ging om een mooie zwarte KWPN-merrie. Ze weigerde op de trailer te gaan of stormde, als ze na veel moeite toch naar binnen liep, direct weer naar buiten.

De eigenaresse had mij gevraagd met haar paard aan de slag te gaan. Ik had anderhalf uur, daarna zouden ze vertrekken om naar dressuurles te gaan. Al direct toen ik de merrie aan de lijn had bleek dat ze neiging had over je heen te lopen. Dus eerst leerde ik haar netjes stil te staan en mijn persoonlijke ruimte te respecteren.

Toen gingen we bij de trailer aan de slag. Ik vroeg haar voor de loopplank te gaan staan. Toen ik haar uitnodigde een voet op de klep te zetten probeerde ze te ‘vluchten’ naar de zijkant, dus naast de klep.

Trailerladen met hekkenNu zijn er trailerlaadmethodes om waarbij hekken gebruikt worden. Links en rechts van de loopplank worden hekken of twee lange lijnen geplaatst.  Zo ontstaat een soort trechter naar de trailer toe. Een van de gebruikte strategieën daarbij is de hekken telkens een beetje te verplaatsen zodat de ruimte buiten de trailer steeds kleiner wordt. Het paard wordt dan gestimuleerd de trailer in te gaan.

Dit lijkt een slimme oplossing maar toch ben ik daar niet zo dol op. Ik bezit zulke hekken niet en meestal ben ik alleen als ik met een paard werk. Maar belangrijker is het psychologische aspect. Als er een hek staat heeft het paard geen keus. Hij kan alleen maar in de ruimte ertussen zijn. De hekken sluiten het paard in en dit kan zorgen voor spanning die je niet één, twee, drie kunt wegnemen om het simpele feit dat je de hekken niet zo gauw kunt terugverplaatsen.

Je kunt ook zonder hekken een ’trechter’ maken door de ruimte naast de klep tot ‘verboden gebied’ te verklaren. Je doet dit door het daar oncomfortabel te maken. Met een stick met touwtje gaat dit vrij gemakkelijk: komt het paard in het verboden gebied dan loopt hij tegen de bewegende stick of string aan. Voor de klep, erop of in de trailer wordt hij met rust gelaten.

Dit is een veilige manier van trailertraining. Groot voordeel is dat de methode gebaseerd is op communicatie. Het paard gaat dus steeds meer op jou letten en je suggesties accepteren. Je houdt rekening met zijn psychologische proces dat aan het veranderen is van aversie voor de trailer tot vertrouwen in jou als leider en daarmee gewenning aan die benauwde stal.

Hou dit blog in de gaten, dan vertel ik je in de komende weken nog veel meer over trailerladen!

Dit artikel is deel van een serie over trailerladen.

Stap 7: Rijden met de paardentrailer

Heb je wel eens zelf in een rijdende trailer gestaan? (Overigens schijnt dit wettelijk niet toegestaan te zijn, op straffe van een boete tussen de € 70 en € 130!) Maar het is wel goed om eens te ervaren wat een paard eigenlijk moet doorstaan als hij in een trailer vervoerd wordt. Behalve de herrie van de wielen op het asfalt, de fluitende wind, het gerammel van de trailer zelf en het verkeer buiten, is het zeer oncomfortabel dat je niet kunt anticiperen. Je ziet niets aankomen. Plotseling wordt er geremd en je verliest je balans naar voren. In bochten – die je volkomen verrassen – word je tegen de zijkant gedrukt. Rotondes zijn vreselijk: eerst word je naar links gegooid, dan weer naar rechts en even later weer naar links. Drempels komen even onverwacht. Een slecht wegdek geeft een oorverdovend lawaai. Kortom, wat doen we onze paarden aan?

We trainen ons paard om braaf op de trailer te gaan maar denken we er ook aan hoe het onderweg is voor hem? Wat dacht je van die vrachtwagenchauffeur achter je, die met zijn verstralers op de cabine laat weten dat je wat hem betreft wel wat harder mag rijden? Je kunt niet alle situaties letterlijk oefenen maar je kunt wel veel voorbereiden. Een goede oefening is bijvoorbeeld iemand  op 25 meter achter de trailer met een stick met een plastic zakje eraan te laten wapperen terwijl jij je paard laadt en op de trailer houdt. Lukt het hem te ontspannen? (Uiteraard laat je je helper op dat moment stoppen met het gezwaai.) Zo kun je de onrust om hem heen steeds wat verder opbouwen terwijl je paard leert zich in die moeilijke omstandigheden toch te ontspannen.

SkipOpWipOm het gewiebel van de trailer enigszins te simuleren kun je je paard vragen op een (daarvoor geschikte!) wip te gaan staan. Je kunt hem zelfs leren zijn gewicht naar voren en achteren te brengen waardoor de wip echt beweegt. Je kunt hem vragen de wip in evenwicht te houden terwijl hij erop staat. Dit komt aardig overeen met de wiebeligheid van een trailer.

Eén- of tweepaardstrailer?

Er zijn nog wel meer simulaties te bedenken maar wij kunnen zelf ook veel doen om het een paard onderweg comfortabeler te maken. Een anderhalfpaards trailer lijkt lekker ruim maar dit is nu juist het probleem. Je paard heeft maar aan één kant steun, tenzij hij zich verplaatst naar de andere kant. Tijdens een rotonde is dat natuurlijk erg onhandig. Bij een tweepaardstrailer staat een paard veel dichter tussen de wand en het middenschot en kan hij makkelijker leunen. Eventueel zou je in een anderhalfpaardstrailer een schot kunnen plaatsen met de juiste tussenruimte. Zorg overigens bij een tweepaardstrailer met maar één paard dat hij aan de bestuurderskant staat. Staat hij aan de rechterkant dan bestaat de kans dat de trailer omkiept wanneer onverhoopt de rechterwielen naast de weg terecht komen…

Het belangrijkste: RIJ RUSTIG! Dat wil zeggen overdreven rustigVertrek RUIM op tijd zodat je alles op je gemak kan doen. Dit is fijn bij het laden (jouw stress slaat over op je paard) maar ook tijdens het rijden. Sommige auto’s zijn zo goed dat je de trailer nauwelijks voelt maar je paard voelt jouw rijstijl wel! Stel je voor dat je in een antieke auto rijdt. Rij alsof je valium hebt geslikt! Wees geheel Zen als je in je spiegel een hele colonne auto’s achter je ziet. Laat je niet intimideren door bumperklevers of woedende inhalers. Kortom, doe een beroep op je emotionele fitness! Bedenk wat het effect is van een maneuvre op je paard: als je optrekt gaat hij met zijn achterhand tegen de bilstang, als je remt komt zijn borst tegen de voorstang. Etc.

Vertrouwde stal

Nog een laatste tip. Gebruik elke rit om je paard nog verder te trainen. Laat hem bijvoorbeeld nog even op de trailer staan als op je bestemming bent. Daarmee went hij eraan dat stoppen niet betekent dat hij meteen de trailer af mag. (Handig als je in een file terechtkomt!) Negeer zijn eventuele geschraap en laat hem er pas uit als hij rustig is. Eigenlijk moet je paard de trailer gaan beschouwen als zijn eigen vertrouwde stal die soms wat beweegt. Nikt meer, niks minder.

Hou dit blog in de gaten, dan vertel ik je in de komende weken nog veel meer over trailerladen!

Dit artikel is deel van een serie over trailerladen.

Stap 6: De stang en de klep

Het moment dat voor het eerst de stang erop gaat bij een paard dat leert trailerladen is het meest spannende. Wie wel eens heeft meegemaakt dat een paard in paniek raakt in een trailer weet wat ik bedoel… Wanneer is een paard voldoende voorbereid? Hoe kun je zeker weten dat hij rustig blijft staan en niet flipt wanneer je de klep omhoog doet? Dat hij de weerstand van de stang accepteert en niet zijn achterhand laat zakken om achteruit te gaan en vast komt te zitten. Geloof me, met trailers gebeuren de meest onwaarschijnlijke ongelukken, helaas!

VegenAchterMiqaGoede voorbereiding is alles. En voor je de stang erop doet zou ik een checklist langsgaan. Natuurlijk kun je de stang er pas op doen als je paard op de trailer staat, dus dat stadium heb je bereikt. Maar staat hij daar rustig te wachten? Ging hij erop zonder dat je veel druk hoefde te zetten? Kun je buiten staan terwijl hij in zijn eentje op de trailer staat? Als je zover bent ben je al heel ver maar toch nog niet helemaal klaar.

Wat vaak over het hoofd wordt gezien is het achterwaarts gaan. Veel paarden vinden het eng om achteruit de trailer af te lopen. (Vandaar trailers met een “voordeur”.) Met of zonder loopplank, een paard moet altijd een stap naar beneden doen als hij eraf gaat. Bovendien kan hij bij het achteruit gaan niet zien waar hij zijn voeten zet. Hij doet dus eigenlijk een stap in het duister. Daarom zie je zoveel paarden die uit de trailer stormen. Het achterwaarts gaan moet dus ook geoefend worden. In feite moet je elke stap voor- of achteruit kunnen controleren. Gebruik daarbij de stick. Een zacht drijven op de achterhand betekent vooruit. Dit heb je in stap 5 al geoefend.

Hoofd omlaag

Sommige paarden hebben de neiging om bij het naar buiten gaan het hoofd omhoog te gooien. Leer die eerst buiten de trailer met een lage hals achteruit te lopen. Als ze dat goed kunnen kun je datzelfde op de trailer gaan vragen. Oefen het zo goed dat je paard zijn hoofd automatisch omlaag doet als hij achteruit de trailer afloopt.

Dus de checklist voordat je de stang erop doet: Je paard…

  • loopt er gewillig op terwijl jij buiten blijft staan
  • staat alleen, ontspannen minstens 10 minuten los op de trailer
  • loopt er op jouw vraag ontspannen weer af met het hoofd laag
  • kun je elk moment stil zetten en weer voor of achteruit laten lopen
  • gaat bij zacht drijven met de stick op de achterhand altijd vooruit

Dat laatste is belangrijk. Wanneer de stang er namelijk op zit en je paard gaat er tegenaan hangen, moet je met zachte tikjes op zijn achterhand ervoor kunnen zorgen dat hij zijn gewicht naar voren verplaatst en loskomt van de stang.

De klep

Maak bij het oefenen met de klep weer gebruik van het principe Approach & Retreat. Doe hem niet zomaar dicht. Terwijl de stang erop zit, til je de klep een stukje op en doet hem weer omlaag. Herhaal dat en doe de klep steeds een beetje hoger. Hou in de gaten of je paard ontspannen blijft. Ga zo door tot de klep helemaal dicht is en laat je paard dan een paar minuten staan. Roep voordat je de klep weer opendoet iets naar je paard zodat hij weet dat je er bent. Laad hem uit en laat merken hoe trots je op hem bent!

Hou dit blog in de gaten, volgende keer heb ik tips voor het rijden met de trailer!

Dit artikel is deel van een serie over trailerladen.